Το σχολείο όνειρο του Τάκη Ζενέτου.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Στη σύγχρονη  κοινωνία μας όπως αυτή έχει διαμορφωθεί, είναι πολλοί αυτοί που πιστεύουν στις νέες τεχνολογίες και οραματίζονται ένα σχολείο ανοικτό σ' αυτές. Ένα σχολείο που να μπορεί να αφομοιώσει τη γενικευμένη χρήση των υπολογιστών σε συνδυασμό με οργανωμένες ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες και κλειστά κυκλώματα αμφίδρομης επικοινωνίας σ' ένα αντισυμβατικό σχολικό κτήριο, εξαρχής σχεδιασμένο για να υποδεχθεί και να αναδείξει καινοτόμες εκπαιδευτικές πρακτικές. Εκείνο όμως που γνωρίζουν ελάχιστοι είναι ότι ένα τέτοιο σχολείο υπάρχει, έχει μάλιστα σχεδιαστεί πριν από 30 χρόνια και είναι έτη φωτός μπροστά όχι μόνο από την εποχή του αλλά και από το σήμερα. Πρόκειται για το σχολικό συγκρότημα Αγίου Δημητρίου στην λεωφόρο Παπάγου που οι κάτοικοι του Αγ. Δημητρίου το αποκαλούν ''Στρογγυλό''. Σχεδιάστηκε το 1969 από τον αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτο. Ο ίδιος είναι ελάχιστα γνωστός όχι όμως και τα έργα του όπως το θέατρο του Λυκαβηττού, το εργοστάσιο του Φιξ στη λεωφόρο Συγγρού.

Το 1969 ο ΟΣΚ του δίνει την ευκαιρία να εφαρμόσει στην πράξη τις σκέψεις και τους προβληματισμούς του για το μέλλον της εκπαίδευσης. Ο ίδιος βλέπει πολύ μακριά. Οραματίζεται ένα σχολείο το κέντρο του οποίου είναι στην πραγματικότητα ένα ηλεκτρονικό στρατηγείο. Σε μια εποχή που η τηλεόραση κάνει τα πρώτα δειλά της βήματα διεθνώς ο Ζενέτος διαβλέπει πολύ νωρίς την αξία της σαν εργαλείο μετάδοσης γνώσης και σχεδιάζει αίθουσες και υποδομές εκπαιδευτικής τηλεόρασης σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο, αλλά και κλειστά κυκλώματα τηλεόρασης με ενσύρματες εξόδους για αναμετάδοση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, ακόμη και στο σπίτι. Σχεδιάζει ακόμη μεγάλες αίθουσες που θα διαθέτουν μεγεθυντικό προβολέα τηλεοπτικής μετάδοσης τύπου Cybernox Telebeam (προϊόν υψηλής τεχνολογίας της εποχής) για προβολές υπό τα όμματα όλου του σχολείου καθώς επίσης και μονάδες συνδεδεμένες με ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες και άλλες οπτικοακουστικές πηγές πληροφοριών. Αφήνουμε τελευταίους τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές ή ατομικές και ομαδικές μηχανές διδασκαλίας όπως τους ονομάζει ο ίδιος. Οι αίθουσες που προορίζονται γι' αυτούς είναι μεγάλες και περιέχουν πολλά μηχανήματα , στο καθένα από τα οποία θα εργάζονται την ίδια στιγμή μαθητές από όλες τις τάξεις. Η σύλληψη του Ζενέτου καταργεί τη δασκαλοκεντρική δομή της εκπαίδευσης και εφαρμόζει συνεργατικότερες μορφές. Στην πραγματικότητα χαλαρώνει το μοντέλο της τάξης, αφού οι μαθητές θα διαχέονται σε ολόκληρο το κτίριο που θα λειτουργεί σαν μια ενιαία κοινότητα. Για το λόγο αυτό το σχήμα του σχολείου είναι κυκλικό. Υπάρχει η ιδέα του ηλεκτρονικού κέντρου γύρω από το οποίο αναπτύσσεται ακτινωτά το υπόλοιπο κτήριο. Φυσικά ο ίδιος ο Ζενέτος γνώριζε καλύτερα από όλους ότι ένα τέτοιο σχολείο ήταν εκτός ελληνικής πραγματικότητας και δεν επρόκειτο να γίνει δεκτό για πολλά χρόνια. Έτσι σχεδιάζει ένα ευέλικτο αρχιτεκτόνημα σύμφωνα με τις προδιαγραφές που έθετε ο ΟΣΚ , που όμως να μπορεί να μεταβεί εύκολα στη μελλοντική κατάσταση των πραγμάτων. Το κτίριο παραδίδεται το 1974 και όλοι απορούν γιατί είναι κυκλικό με εσωτερικές αυλές. Οι καθηγητές βρίσκουν βολικό το ότι μπορούν να ελέγχουν τους μαθητές από οποιοδήποτε σημείο στα διαλείμματα και οι μαθητές εντυπωσιάζονται από τις ''περσίδες'' τα τσιμεντένια δοκάρια που εξέχουν στις οροφές δίνοντας στο σχολείο μια κάπως διαστημική όψη και από το μεγάλο κλειστό αμφιθέατρο στο υπόγειο κάτω ακριβώς από την κεντρική εσωτερική αυλή. Ελάχιστοι μπορούν να αποκρυπτογραφήσουν την πραγματικότητα. Όλοι φοβόνται μήπως κατά την διάρκεια των σεισμών πέσουν οι περσίδες που αποτελούν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του κτιρίου καθώς είναι μελετημένες ανάλογα με την κίνηση του ήλιου, ώστε να επιτρέπουν την είσοδο του σωστού φωτισμού στις αίθουσες.

 

Ο Τάκης Ζενέτος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926. Κατά τα χρόνια της κατοχής οργανώνεται στην ΕΠΟΝ. Το 1945 φεύγει με υποτροφία για το Παρίσι, όπου γρήγορα ανακαλύπτεται το εξαίρετο ταμπεραμέντο και ταλέντο του. Το 1956 αφήνει μια έτοιμη καριέρα και επιστρέφει στην Ελλάδα. Όμως καθώς πρεσβεύει μια αρχιτεκτονική για τον άνθρωπο, τον κάτοικο, τον εργαζόμενο και τον περαστικό και όχι για το κέρδος, έρχεται σε σύγκρουση με πολυποίκιλα συμφέροντα που τον απομονώνουν σταδιακά. Εμπνέει λόγω της καινοτόμου φύσης και της προσωπικότητας του όμως παράλληλα συσσωρεύεται η πίκρα για το ανώφελο των αγώνων για τον τόπο που καταστρεφότανε. Τελευταίο πλήγμα ήταν η δολοφονία του ανιψιού του Διομήδη Κομνηνού το 1974. Έκτοτε κλείνεται περισσότερο στον εαυτό του και ακολουθεί μια μοναχική πορεία μέχρι το 1978 οπότε αυτοκτονεί πέφτοντας στο κενό. Σημαντικότερα έργα του είναι η μελέτη του για την πόλη του μέλλοντος με τίτλο ''Ηλεκτρονική πολεοδομία'', το χωροταξικό σχέδιο του Λεκανοπεδίου Αθηνών , δεκάδες βιομηχανικά κτήρια καθώς και σημαντικές πολυκατοικίες και μονοκατοικίες.

 

«Στρογγυλό», το κλειδί για το σχολείο του μέλλοντος

Ο Τάκης Ζενέτος σχεδίασε ένα κυκλικό κτίριο που έπεσε πάνω στη γη

Της Μαριας Κατσουνακη (εφημερίδα Καθημερινή)

Καθώς στρίβει κανείς από τη λεωφόρο Βουλιαγμένης προς την περιοχή του Αγίου Δημητρίου, προβάλλει το Στρογγυλό. Το πρώτο ξάφνιασμα ακολουθεί μια ανυποχώρητη επιθυμία: Να το ακολουθήσεις, να μην το αφήσεις πίσω σου, να το περιεργαστείς διαγράφοντας τον κύκλο. Εν έτει 2005, παρά την εξοικείωση του βλέμματος στον αρχιτεκτονικό σχεδιαστικό ίλιγγο, το κτίριο αυτό προκαλεί την ίδια περιέργεια και το ενδιαφέρον με την εποχή που πρωτολειτούργησε, τότε στη δεκαετία του ’70. Είναι απολύτως κατανοητό γιατί αυτό το κυκλικό σχολείο, μια εντελώς πρωτότυπη λύση για τα ελληνικά δεδομένα, που εμπνεύστηκε ένας οραματιστής αρχιτέκτονας, εκπρόσωπος του μοντερνισμού, ο Τάκης Ζενέτος (1926 - 1978), «προσεδαφίστηκε» σαν κάτι ξένο, σε μια συνηθισμένη συνοικία της Αθήνας με στενούς δρόμους και ακατάστατη δόμηση.

«Εβλεπε» στο μέλλον

Η ανοικοδόμησή του ξεκίνησε το 1970, άρχισε να λειτουργεί το φθινόπωρο του 1976, παραδόθηκε σταδιακά στη φθορά και την εγκατάλειψη (λόγω και της κακής κατασκευής και ευτέλειας των υλικών) και σήμερα ο ΟΣΚ (Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων) του προσφέρει μια δεύτερη ζωή. Το 1ο Γυμνάσιο και Λύκειο Αγίου Δημητρίου ανακαινίστηκε με εντυπωσιακά αποτελέσματα και από τον ερχόμενο μήνα θα επαναλειτουργήσει, διεκδικώντας και πάλι, ανανεωμένο, τον τίτλο του πιο τολμηρού και ριζοσπαστικού δημόσιου κτιρίου της χώρας. Οχι ότι έχασε ή κινδύνευσε να χάσει ποτέ τα πρωτεία.

Ο Τάκης Ζενέτος, μεσούσης της δικτατορίας, «έβλεπε» στο μέλλον, στην κοινωνία της πληροφορικής και στις ψηφιακές τεχνολογίες, σχεδιάζοντας, όπως έλεγε ο ίδιος, «ένα χώρο ενιαίο που να μπορεί να εξελίσσεται συνεχώς και έπειτα από χρόνια να μπορεί να πάρει μια νέα μορφή». Αφού μελέτησε για έξι μήνες την εκπαίδευση στον κόσμο και τη διεθνή βιβλιογραφία για να κατατοπιστεί για τις νέες τάσεις, κατέληξε στην κατάργηση της γραμμικής διάταξης που διασπά τον χώρο. «Για να πετύχω τον στόχο μου έκανα τον διάδρομο με τις τάξεις σε σχήμα κύκλου και έτσι μπορώ, αφαιρώντας τα χωρίσματα, να έχω έναν ενιαίο χώρο», έγραφε το 1977.

Επειτα από σειρά διαλέξεων στον ΟΣΚ, οι αρμόδιοι συμφώνησαν τελικά με τις απόψεις του Ζενέτου και δέχτηκαν τη λύση του, εφόσον θα μπορούσε να εξυπηρετεί και ένα κλασικό σχολείο. Οταν το έργο τελείωσε, η έκπληξη ήταν μεγάλη για όποιον το πρωτοαντίκριζε: σκελετός από εμφανές σκυρόδερμα, υαλοπέτασμα σε όλη του την όψη, μεγάλοι πρόβολοι, περσίδες ηλιοπραστασίας. Το κτίριο υψώνεται σε τρεις ορόφους. Στον κάτω όροφο δεσπόζει το αμφιθέατρο.

Ο Ζενέτος πίστευε ότι στο κέντρο θα γίνονταν οι διαλέξεις, πειράματα φυσικής με τη χρήση εικονικής πραγματικότητας, πρότεινε όχι μόνο εκπομπές βίντεο αλλά και ολογράμματα. Ολα αυτά θα είχαν τη δυνατότητα να μαγνητοσκοπηθούν και να μοιραστούν σε τηλεοπτικούς σταθμούς. Προέβλεπε, το 1970 (!), τη χρήση υπολογιστών όπου οι μαθητές θα μπορούσαν να εργαστούν ατομικά συνδεόμενοι με βιβλιοθήκες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Και επειδή φοβόταν ότι οι μαθητές θα απομονώνονταν με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, είχε προβλέψει και τη συμμετοχή και επιμόρφωση των δασκάλων στις νέες τεχνολογίες. Το σχολείο θα έπρεπε να τονίζει την ενότητα μιας κοινωνίας που τείνει να διασπαστεί σε ατομικές πρακτικές από τον υπολογιστή. «Το σχολείο», υποστήριζε, «είναι η καρδιά της κοινότητας».